Có một thời gian rất dài, tôi nghĩ sáng tạo là việc của những người làm sản phẩm, nghiên cứu hay marketing. Còn một kỹ sư vận hành trung tâm dữ liệu như tôi chỉ cần làm đúng quy trình, không xảy ra sự cố là hoàn thành nhiệm vụ.

Mười năm làm việc trong phòng máy với nhiệt độ luôn duy trì khoảng 18°C khiến tôi quen với tiếng quạt làm mát, những dãy tủ rack và các chỉ số kỹ thuật nhiều hơn là những câu chuyện phía sau chúng. Trong mắt tôi khi ấy, dữ liệu chỉ là dung lượng lưu trữ, là IOPS, là băng thông, là những khối dữ liệu cần được vận hành ổn định.

Tôi luôn tự hào vì mình làm việc chính xác. Có quy trình thì làm theo quy trình. Có checklist thì hoàn thành checklist. Với tôi, đó là cách làm an toàn nhất.

Cho đến một ca trực đêm định mệnh, nơi một sự cố nhỏ đã đánh sập toàn bộ hệ tư duy mà tôi dày công xây dựng bấy lâu.

Hệ thống lưu trữ phân vùng cũ của một dịch vụ đám mây lâu đời gặp lỗi phần cứng cục bộ. Theo quy trình, chúng tôi cần cô lập phân vùng bị lỗi để bảo trì. Đó là một phân vùng chứa những dữ liệu "rác" – những tài khoản đã bị bỏ hoang nhiều năm, không còn giá trị thương mại và chuẩn bị bị xóa vĩnh viễn.

Khi tôi đang chuẩn bị nhấn lệnh gạt bỏ dữ liệu để giải phóng bộ nhớ thì chợt một suy nghĩ loé lên trong đầu: “Nếu người ta chỉ không đăng nhập vào dữ liệu do quên mật khẩu, hoặc chỉ là ký ức, thông tin mật không hay mở ra xem thì sao”, “Nếu đây là dữ liệu của mình, là dữ liệu quan trọng nhất với mình thì sao?”.

Có thể đó chỉ là một thư mục rất nhỏ. Có thể đó là những bức ảnh gia đình duy nhất còn lại, một hợp đồng quan trọng, hay chỉ là một đoạn ghi âm giọng nói của người thân đã không còn nữa. Với hệ thống, đó chỉ là vài gigabyte dữ liệu. Nhưng với một con người, giá trị của nó có thể không gì thay thế được.

Khoảnh khắc ấy, tôi chợt nhận ra suốt nhiều năm mình vẫn đang nhìn dữ liệu dưới góc độ của máy móc. Chúng tôi luôn nói về tính sẵn sàng của hệ thống, về uptime, về tốc độ xử lý, nhưng rất ít khi tự hỏi giá trị thực sự của những gì mình đang bảo vệ là gì.

Tôi quyết định làm nhiều hơn những gì quy trình yêu cầu.

Thay vì chỉ hoàn thành xử lý sự cố, tôi dành thêm 3 tiếng nghiên cứu các phương án sao lưu, phục hồi và kiểm tra tính toàn vẹn dữ liệu trong những kịch bản phức tạp hơn. Việc này khiến ca trực xử lý sự cố hôm đó kéo dài hơn bình thường, nhưng đổi lại, tôi có một bài học lớn: quy trình đúng chưa chắc đã là quy trình tối ưu.

Sau sự cố, tôi bắt đầu hành trình mà trước đây chưa từng nghĩ mình sẽ làm.

Tôi đọc lại toàn bộ tài liệu kỹ thuật về lưu trữ, replication, backup và disaster recovery. Tôi học thêm kinh nghiệm từ đồng nghiệp, tham khảo các tình huống của những hãng công nghệ lớn, phân tích từng bước trong quy trình xử lý để tìm xem có thể rút ngắn ở đâu. Tôi đã cập nhật quy trình xử lý sự cố, thử nghiệm các cách để rút gọn thời gian sao lưu, phục hồi các block dữ liệu từ 3 tiếng còn 5-15 phút tuỳ theo kịch bản xảy ra, để đảm bảo khi gặp các trường hợp tương tự đã có phương án xử lý để không ảnh hưởng tới quy định về thời gian xử lý sự cố.

Sau này khi làm quy trình hay rút bài học sau sự cố trên hệ thống ITSM của công ty, tôi luôn cân nhắc đến các trường hợp mang yếu tố con người - cảm xúc để đề xuất các kịch bản xử lý sự cố khác nhau, đảm bảo cho “trái tim dữ liệu” của khách hàng không chỉ được an toàn, mà còn được bảo vệ bền vững.

Càng thử nghiệm nhiều kịch bản, tôi càng nhận ra sáng tạo không nhất thiết là tạo ra điều gì thật mới. Đôi khi sáng tạo chỉ đơn giản là dám đặt câu hỏi với những điều vốn được xem là “đã làm từ trước đến nay”.

Từ một sự cố kỹ thuật, tôi học được cách thay đổi tư duy. Trước đây, khi viết báo cáo sự cố trên hệ thống ITSM, tôi chỉ nghĩ đến các bước xử lý kỹ thuật. Bây giờ, tôi luôn tự hỏi: “Nếu đây là dữ liệu quan trọng nhất của khách hàng thì quy trình này đã đủ tốt chưa?”

Chính câu hỏi đó khiến tôi bổ sung thêm nhiều kịch bản xử lý khác nhau thay vì chỉ có một quy trình duy nhất. Tôi đề xuất phân loại mức độ ưu tiên của dữ liệu, bổ sung các bước kiểm tra tính toàn vẹn sau phục hồi, cập nhật các bài học kinh nghiệm sau mỗi sự cố để cả đội cùng học và cùng cải tiến. Tôi cũng chủ động chia sẻ những gì mình học được với đồng nghiệp thay vì giữ lại như kinh nghiệm cá nhân. Mỗi lần tổng kết sự cố không còn là tìm xem ai sai, mà là tìm xem quy trình nào có thể làm tốt hơn.

Tôi cũng mang sự thay đổi ấy vào cuộc sống.

Tôi dành nhiều thời gian hơn cho gia đình, chủ động lắng nghe thay vì chỉ trả lời qua vài dòng tin nhắn ngắn. Tôi hiểu rằng cũng giống như dữ liệu, có những điều nếu bỏ lỡ sẽ rất khó có cơ hội lấy lại.

Cuộc thi này hỏi chúng ta về khoảnh khắc “đánh thức sáng tạo”. Với tôi, sáng tạo không bắt đầu bằng một ý tưởng lớn. Nó bắt đầu từ việc thay đổi cách nhìn. Từ chỗ xem dữ liệu là những khối tủ rách, máy móc, những dải đèn LED xanh đỏ nhấp nháy, tôi học cách nhìn thấy giá trị con người phía sau mỗi bit dữ liệu.

Từ chỗ chỉ làm đúng, tôi học cách làm tốt hơn. Có lẽ đó là điều quý giá nhất mà công việc đã dạy tôi. Bởi trong thế giới công nghệ ngày càng hiện đại, điều tạo nên khác biệt không phải chỉ là những cỗ máy thông minh hơn, mà là những con người luôn sẵn sàng học hỏi, tìm tòi và dấn thân để làm khác đi vì một giá trị lớn hơn.

Từ người vận hành hệ thống đến người bảo vệ 'trái tim dữ liệu'

18:12 - 30.06.2026

Bài viết cùng chuyên mục

Bài viết cùng chuyên mục