Trong 7 năm làm việc tại thị trường Burundi, trên cương vị “thuyền trưởng” của Lumitel, tôi đã cùng tập thể đơn vị vượt qua nhiều khó khăn, thử thách để hoàn thành tốt các nhiệm vụ mà lãnh đạo Tập đoàn và Tổng Công ty VTG giao phó.

Nhưng nếu phải chọn một câu chuyện để nhớ nhất, day dứt nhất, và cũng tự hào nhất, thì đó là cuộc đấu tranh kéo dài 10 tháng trước Nghị định 100/084 – một thử thách không chỉ đo bản lĩnh của người lãnh đạo, mà còn quyết định trực tiếp đến tương lai phát triển lâu dài của Lumitel.

7-2 — Trong ảnh: tác giả trong thời gian giữ cương vị Tổng Giám đốc Công ty Viettel Burundi, giai đoạn 2017–2024

Trận chiến trong hành lang chính sách

Lumitel được Chính phủ Burundi cấp phép đầu tư 20 năm (đến 2033). Theo giấy phép này, Lumitel là một operator đầy đủ chức năng trong lĩnh vực viễn thông và công nghệ thông tin, bao gồm cả việc xây dựng và vận hành hạ tầng truyền dẫn cáp quang backbone trên toàn quốc.

Trong khi đó, tại Burundi cũng tồn tại một doanh nghiệp viễn thông nhà nước là Burundi Backbone System (BBS), trực thuộc Tập đoàn viễn thông nhà nước Onatel Burundi. BBS có chức năng kinh doanh tương đồng với Lumitel. Tuy nhiên, cùng với sự phát triển nhanh và hiệu quả của Lumitel, đặc biệt trong các dịch vụ leased line internet và kênh trắng, ngày càng nhiều khách hàng rời bỏ BBS để chuyển sang sử dụng dịch vụ của chúng tôi nhờ giá thành hợp lý hơn, chất lượng tốt hơn và chăm sóc khách hàng tận tâm hơn.

Chính sự dịch chuyển đó đã khiến Lumitel trở thành đối thủ đáng gờm nhất của BBS. Và rồi, khi không thể cạnh tranh bằng chất lượng dịch vụ, người ta bắt đầu tìm cách thay đổi cuộc chơi bằng công cụ chính sách.

6-3 — *Tại cuộc họp với Bộ trưởng ICT và Tổng giám đốc cơ quan quản lý Viễn thông ARCT để tháo gỡ Nghị định 100/084.*

Nguy cơ độc quyền tuyệt đối

Ngày 31/05/2019, Tổng thống Cộng hòa Burundi ban hành Nghị định số 100/084 về việc triển khai Unique Gateway đối với lưu lượng internet quốc tế nhập khẩu vào Burundi. Theo đó, các nhà mạng bắt buộc phải mua và kết nối lưu lượng internet quốc tế thông qua cổng này, trực tiếp từ BBS, với lý do phục vụ kiểm soát an ninh quốc gia. Thời hạn thực hiện chỉ trong vòng 30 ngày. Nếu không thực hiện, doanh nghiệp có thể bị phạt 1% doanh thu năm trước; riêng với Lumitel, mức phạt ước tính vào khoảng 530.000 USD.

Ngay khi nhận được nghị định, tôi hiểu rằng đây không đơn thuần là một quy định quản lý nhà nước. Ẩn sau đó là nguy cơ trao cho BBS vị thế độc quyền tuyệt đối trong việc nhập khẩu và phân phối lưu lượng internet quốc tế tại Burundi. Nếu chấp thuận thực hiện nguyên trạng, Lumitel sẽ từ một doanh nghiệp đang chủ động hoàn toàn về nguồn cung và giá vốn, trở thành bên lệ thuộc vào đối thủ cạnh tranh trực tiếp của mình.

Đó không chỉ là một bất lợi. Đó là nguy cơ bóp nghẹt sức cạnh tranh của cả doanh nghiệp trong dài hạn.

Quyết định có thể khiến Viettel thiệt hại hơn 20 triệu USD

Ngay sau khi Nghị định 100/084 được ban hành, BBS công bố mức giá tạm thời bán lưu lượng internet quốc tế cho Lumitel là 25 USD/Mbps/tháng, chưa bao gồm phí kết nối vào cổng Unique Gateway. Trong khi đó, trước đó Lumitel đang mua trực tiếp từ bốn đối tác nước ngoài tại Rwanda và Tanzania với mức giá trung bình chỉ khoảng 16,3 USD/Mbps/tháng. Như vậy, mức giá do BBS áp đặt cao hơn khoảng 66%.

Nếu phải chấp hành theo phương án này, chỉ riêng 7 tháng cuối năm 2019, Lumitel đã thiệt hại khoảng 274.000 USD vì chênh lệch giá mua băng thông quốc tế. Với tốc độ tăng trưởng lưu lượng data bình quân 40–50%/năm, phần chi phí đội lên sẽ nhanh chóng vượt mốc 1 triệu USD mỗi năm. Tính trên phần thời gian còn lại của giấy phép hoạt động, tổng thiệt hại ước tính trên 20 triệu USD, chưa kể rủi ro rất lớn là BBS có thể tiếp tục tăng giá hoặc áp thêm các loại phí mới do nắm thế độc quyền.

Nói cách khác, đây không phải một vấn đề kỹ thuật hay thủ tục hành chính đơn thuần. Đây là một bài toán sinh tử về hiệu quả kinh doanh, năng lực cạnh tranh và quyền tự chủ chiến lược của Lumitel

8-3 — Được gặp gỡ với Ngài Tổng thư ký Đảng cầm quyền CNDD – FDD ngay tại văn phòng của ngài

Phản đối thế nào để vẫn thượng tôn pháp luật

Đứng trước áp lực từ một nghị định đã được ban hành, câu hỏi khiến tôi trăn trở suốt nhiều đêm là: làm sao để bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp của doanh nghiệp, không để bị khuất phục trước một cơ chế bị thao túng bởi nhóm lợi ích, nhưng vẫn giữ được tinh thần thượng tôn pháp luật, không đẩy sự việc vào thế đối đầu cực đoan. Tôi đã chọn con đường khó nhất: không thỏa hiệp, nhưng phải hành động bằng lý lẽ, bằng bản lĩnh và bằng sự kiên trì.

9-1 — Gặp gỡ với Ngài Chủ tịch Quốc hội Burudi

Với phương châm “Khéo léo – Kiên quyết – Kiên trì”, tôi nhiều lần chủ động đăng ký làm việc với Bộ trưởng ICT, cơ quan quản lý viễn thông ARCT, Văn phòng Nội các Phủ Tổng thống và nhiều cơ quan liên quan. Trong các cuộc họp đó, tôi không chỉ bảo vệ quyền lợi của Lumitel, mà còn nhấn mạnh tác động rộng hơn đối với Burundi: nếu trao độc quyền nhập khẩu internet quốc tế cho BBS, người dân sẽ phải sử dụng dịch vụ với chi phí cao hơn, chất lượng thấp hơn; các dự án đầu tư hạ tầng băng rộng, đặc biệt tại vùng sâu, vùng xa, sẽ bị chậm lại; và tiến trình chuyển đổi số quốc gia cũng bị ảnh hưởng tiêu cực.

Đồng thời, chúng tôi cũng khẳng định rõ khả năng sẽ đưa vấn đề này ra Liên minh Viễn thông Quốc tế (ITU) nếu Burundi áp dụng một cơ chế độc quyền đi ngược lại nguyên tắc cạnh tranh lành mạnh trong lĩnh vực viễn thông.

10-1 — Tận dụng mọi cơ hội để trình bày vấn đề với Tổng thống Burundi

Có những cuộc gặp gỡ không phải chỉ ở trong văn phòng để phản ánh tình hình công việc mà nhiều khi phải tận dụng cơ hội trong đời thường để tận dụng cơ hội (trong ảnh là cố Tổng thống Burudi trong một lần gặp ông để báo cáo nghị định 100/084).

Song song với các kênh làm việc chính thức, tôi cũng tranh thủ sự ủng hộ của những cá nhân, tổ chức có uy tín và ảnh hưởng lớn trong hệ thống chính trị, pháp lý tại Burundi. Tôi trình bày cặn kẽ rằng Lumitel không chỉ đang bảo vệ lợi ích của chính mình, mà còn đang bảo vệ môi trường đầu tư công bằng, quyền lợi của người dân và sự phát triển bền vững của hạ tầng số quốc gia. Những tiếng nói ủng hộ từ các cơ quan bảo vệ pháp luật và những nhân vật có ảnh hưởng đã góp phần quan trọng vào bước ngoặt cuối cùng.

Giành lại quyền tự chủ

Sau 10 tháng ròng rã, với nhiều cuộc họp tranh biện căng thẳng, nỗ lực của chúng tôi đã được đền đáp. Bộ trưởng ICT Burundi chấp thuận cho Lumitel thực hiện Nghị định 100/084 theo một cơ chế hoàn toàn khác cụ thể là Lumitel chỉ phải kết nối lưu lượng internet quốc tế qua cổng Unique Gateway để phục vụ mục tiêu an ninh quốc gia, nhưng không phải mua lưu lượng từ BBS và không phải trả bất kỳ khoản chi phí phát sinh nào. Quan trọng hơn, Lumitel vẫn được chủ động nhập khẩu lưu lượng internet quốc tế theo nhu cầu kinh doanh của mình.

Đó là một thắng lợi pháp lý lớn, nhưng giá trị của nó không chỉ nằm ở việc tháo gỡ một quy định bất lợi. Đó là thắng lợi của tư duy dài hạn trước lợi ích ngắn hạn. Là thắng lợi của bản lĩnh người lãnh đạo trước sức ép không cân xứng. Là thắng lợi của một doanh nghiệp biết bảo vệ điều cốt lõi nhất của mình: quyền tự chủ để phát triển bền vững.

11-1 — Bộ trưởng ICT đã công bố Lumitel vẫn giữ được quyền nhập khẩu lưu lượng Internet quốc tế.

Hơn 20 triệu USD được giữ lại – nhưng giá trị lớn hơn là tương lai được bảo toàn

Nếu nhìn ở góc độ tài chính, việc đấu tranh thành công trước Nghị định 100/084 đã giúp Lumitel và Tập đoàn tránh được nguy cơ thiệt hại trên 20 triệu USD trong phần thời gian còn lại của giấy phép hoạt động. Nhưng nếu nhìn sâu hơn, giá trị lớn nhất không nằm ở con số tiền bạc.

Điều quan trọng hơn là Lumitel đã giữ được khả năng tự chủ chiến lược, giữ được năng lực cạnh tranh trên thị trường, giữ được quyền chủ động đầu tư hạ tầng và tiếp tục mở rộng dịch vụ tới người dân Burundi với chất lượng tốt và chi phí hợp lý hơn. Một quyết định đúng ở thời điểm đó đã giúp doanh nghiệp không bị đẩy vào thế phụ thuộc kéo dài suốt nhiều năm sau.

Bài học của sự không thỏa hiệp vì lợi ích chính đáng

Nhìn lại câu chuyện này, tôi càng thấm thía rằng trong môi trường kinh doanh toàn cầu, có những lúc thử thách lớn nhất không đến từ thị trường, mà đến từ những rào cản vô hình của cơ chế, chính sách và nhóm lợi ích. Khi đó, người lãnh đạo không chỉ cần năng lực quản trị, mà còn phải có bản lĩnh để nhận ra điều gì là đúng, sự kiên định để bảo vệ điều đúng và sự khôn khéo để đạt được kết quả đúng.

Câu chuyện tại Burundi là một minh chứng rõ ràng cho triết lý: khi chúng ta đủ kiên định, thế giới sẽ phải nhường bước; khi chúng ta đủ kiên trì, đá cũng phải mềm; và khi chúng ta đủ kiên quyết, những điều tưởng như không thể sẽ được giải quyết bởi những người dám hành động vì lẽ phải.

Hôm nay với cương vị mới tại Viettel Đồng Nai, nhìn lại hành trình phát triển của Lumitel nói riêng và chặng đường 20 năm Viettel đi ra toàn cầu nói chung, tôi tự hào vì mình đã có cơ hội trở thành một viên gạch nhỏ, góp phần xây nên nền móng vững chắc cho ngôi nhà chung Viettel ngày càng phát triển trường tồn.

Nhân dịp kỷ niệm 20 năm kinh doanh toàn cầu, Viettel Family phát động cuộc thi “LIFETIME STORIES – BEYOND BORDERS” dành cho CBNV nhằm lắng nghe những câu chuyện người Viettel làm việc trong môi trường quốc tế. Mỗi câu chuyện CBNV kể không chỉ là ký ức cá nhân mà còn góp phần hình thành kho tư liệu văn hóa Viettel ở nước ngoài. Cuộc thi nhận bài từ nay đến hết 05/04/2026. Bài dự thi gửi về: viettelfamily@viettel.com.vn .