Không phải công nghệ hay tốc độ mạng, mà chính sự tử tế mới là thứ khiến người dân Haiti tin Natcom ở lại cùng vượt qua động đất, qua bạo loạn, qua những đêm mất điện không xăng dầu. 15 năm sau ngày khai trương giữa đống đổ nát, hành trình ấy đã biến một liên doanh viễn thông thành nhà mạng số 1 toàn diện, và biến "người Việt" thành một cái tên được người Haiti tin cậy.

Khi cả thế giới quay lưng

Tháng 1 năm 2010, một trận động đất 7 độ richter xé toạc Port-au-Prince. Hơn 200.000 người chết. Cả một quốc gia sụp xuống thành gạch vụn, và cùng với nó là niềm tin của giới đầu tư quốc tế vào Haiti -một đất nước mà từ đó về sau, người ta chỉ nhắc đến bằng những từ như "nghèo nhất Tây bán cầu", "bất ổn", "vô chính phủ".

Ngay giữa lúc đó, khi hầu hết nhà đầu tư nước ngoài đang tìm đường rời đi, những người Viettel lại chọn đến. Họ ký thành lập liên doanh Natcom cùng Chính phủ Haiti, giữa lúc đất nước còn chưa kịp chôn cất hết người thân, chưa kịp dọn xong đổ nát. Đó không phải là một quyết định kinh doanh thông thường. Đó là một lời cam kết được đưa ra vào đúng lúc người ta cần nhất và cũng là lúc ít ai dám tin lờihứa đó sẽ được giữ.

Ngày 7/9/2011, giữa những gì còn sót lại của một thủ đô chưa hồi phục, Natcom chính thức cất tiếng gọi đầu tiên. Cước viễn thông giảm 20% ngay từ ngày khai trương như một món quà nhỏ cho một dân tộc đang cần được kết nối trở lại với thế giới, và với chính mình.

Kết nối những vùng đất bị lãng quên

Có những nơi ở Haiti, trước năm 2012, người dân chưa từng biết Internet là gì. Không phải vì họ không cần, mà vì chẳng ai từng nghĩ sẽ mang nó đến. Năm đó, Natcom phổ cập 3G ra toàn quốc, dựng lên 1.000 trạm BTS và 3.000 km cáp quang và lần đầu tiên, những vùng xa xôi nhất của quốc đảo vùngCaribe này chạm được vào thế giới số.

Hai năm sau, con số ấy nhân lên gấp đôi: 6.500 km cáp quang, phủ gần như toàn bộ 98% các huyện, chiếm 90% tổng chiều dài cáp quang cả nước. Từ một đất nước gần như trắng hạ tầng viễn thông sau thảm họa, Haiti nhờ những đường cáp mà người Việt đã âm thầm chôn xuống lòng đất ấy trở thành quốc gia có hạ tầng cáp quang hàng đầu cả vùng Caribe. Không ai nói về điều này trên mặt báo quốc tế, nhưng với hàng triệu người Haiti, đó là lần đầu tiên họ được nhìn thấy phần còn lại của thế giới qua một chiếc điện thoại trong tay mình.

Những đêm không ngủ giữa làn đạn

Nhưng câu chuyện của Natcom chưa bao giờ là một câu chuyện dễ dàng.

Tháng 3/2024, giữa lúc bạo lực băng đảng leo thang khắp Haiti, từ sau vụ ám sát Tổng thống Jovenel Moïse năm 2021, đất nước gần như bị các băng nhóm vũ trang chia cắt, một cuộc gọi khẩn cấp vang lên trong đêm: "Có người nổ súng trước cửa chi nhánh anh ơi. Chúng rất đông và hung hãn." Tổng giám đốc Natcom khi ấy, ông Nguyễn Huy Dung, phải trấn tĩnh anh em, cố thủ trong chi nhánh, mở đường dây nóng cầu cứu cảnh sát địa phương. Một tiếng. Hai tiếng. Ba tiếng trôi qua trong im lặng nghẹt thở, cho đến khi biết chắc mọi người đều an toàn, ông mới dám thở phào.

Trong khi các doanh nghiệp nước ngoài khác lần lượt sơ tán nhân viên khỏi Haiti, người Natcom vẫn ở lại. Không phải vì họ không sợ. Mà vì họ hiểu: rời đi lúc này đồng nghĩa với việc bỏ rơi một lời hứa đã đưa ra từ 14 năm trước, ngay sau trận động đất 2010, vào đúng lúc đất nước này cần một ai đó ở lại nhất.

Điều kỳ lạ là: chỉ một năm trước đêm bám trụ ấy, năm 2023, giữa muôn vàn bất ổn, Natcom đã vươn lên số 1 tại Haiti, tăng trưởng doanh thu dịch vụ đạt 29,25% - mức cao nhất kể từ khi bắt đầu kinh doanh. Khó khăn chưa từng làm họ chùn bước; ngược lại, đó chính là nơi bản lĩnh của họ được tôi luyện rõ nhất.

Từ một hãng viễn thông, thành một phần hạ tầng của niềm tin

Từ năm 2018, Natcom bắt đầu một cuộc chuyển mình âm thầm nhưng quyết liệt: từ một nhà mạng viễn thông thuần túy, dần trở thành một công ty công nghệ. Đến năm 2021, Natcom chính thức khai trương dịch vụ ví điện tử Natcash và trong một đất nước mà phần lớn người dân không có tài khoản ngân hàng, chiếc ví điện tử ấy không đơn thuần là một sản phẩm tài chính. Nó là cánh cửa đầu tiên để một người nông dân, một tiểu thương ở khu chợ nhỏ, một người mẹ đơn thân, được chạm vào một nền kinh tế số mà trước đây họ chưa bao giờ dám nghĩ tới.

Trong năm 2023, Natcom đã vươn lên số 1 về thị phần.

Sự tăng trưởng của Natcash gần như không thể tin nổi: doanh thu năm 2025 gấp 10 lần năm 2023, gấp 35 lần năm 2022. Đến năm 2025, Natcom vượt qua đối thủ MonCash để trở thành ví điện tử số 1 Haiti. Và tháng 1/2026, một cột mốc khác lặng lẽ được thiết lập: NatTransfer, công ty con của Natcom trở thành đơn vị đầu tiên tại Haiti (và đầu tiên trong toàn hệ thống Viettel) được cấp phép kinh doanh dịch vụ chuyển tiền quốc tế. Với một đất nước mà kiều hối từ người thân ở nước ngoài nhiều khi là nguồn sống của cả một gia đình, dịch vụ ấy mang một ý nghĩa vượt xa con số doanh thu.

Tháng 9/2026, sóng 5G đầu tiên của Haiti được phát đi cũng chính từ Natcom. Mười lăm năm sau ngày khai trương giữa đổ nát, đứa trẻ ngày ấy giờ đã đứng ở hàng đầu công nghệ của cả khu vực.

Một sự bền bỉ được đo bằng những con số biết nói

Không có phép màu nào ở đây, chỉ có sự kiên trì được lặp lại năm này qua năm khác: doanh thu dịch vụ tăng trưởng hai chữ số suốt 10 năm liên tiếp, từ 2017 đến 2026, bình quân 22% mỗi năm. Dự án hoàn vốn năm 2023, sau 12 năm, sớm hơn kế hoạch 8 tháng. Vốn của Viettel được hoàn lại vào tháng 10/2025, sớm hơn kế hoạch tới 14 tháng, đưa Natcom trở thành thị trường thứ tư trong toàn hệ thống toàn cầu của Viettel làm được điều này.

Và đến năm 2026, Natcom không chỉ dẫn đầu ở một mảng mà dẫn đầu toàn diện: số 1 về hạ tầng mạng lưới, số 1 về thị phần di động, số 1 về doanh thu. Một hành trình mà chính người trong cuộc gọi là "từ thảm họa đến kỳ tích".

Dấu chân để lại không chỉ là những trạm phát sóng

Có những con số khó lòng đưa vào một bản báo cáo tài chính, nhưng lại là thứ đọng lại lâu nhất trong lòng người Haiti: hơn 150.000 việc làm được tạo ra, trực tiếp và gián tiếp. Hơn 28,5 triệu USD được dành cho các chương trình an sinh xã hội. Một khoản tài trợ 100.000 USD gửi đến đội tuyển bóng đá nam Haiti khi họ giành vé vào vòng chung kết World Cup 2026, một niềm tự hào hiếm hoi của cả dân tộc. Và dự án "Thắp Sáng Tương Lai", mang điện mặt trời và ánh sáng đến những ngôi trường mà trước đây, khi mặt trời lặn, lũ trẻ chỉ còn biết học trong bóng tối.

Năm 2025, Natcom trở thành doanh nghiệp nộp thuế lớn nhất Haiti, một vị trí mà không nhiều công ty nước ngoài nào từng chạm tới ở một quốc gia luôn bị coi là rủi ro bậc nhất để đầu tư. Chính phủ Haiti, năm 2022, đã trao tặng bằng khen ghi nhận những đóng góp của Natcom cho ngành viễn thông nước này sau 11 năm, đây là sự công nhận hiếm có dành cho một doanh nghiệp nước ngoài.

Lời hứa của những người không rời đi

Nếu phải kể lại câu chuyện Natcom bằng một hình ảnh, có lẽ đó là hình ảnh một nhóm kỹ sư người Việt, giữa tiếng súng và tiếng la hét ngoài cửa, vẫn ngồi lại trong văn phòng, chờ tin nhắn báo an toàn từ đồng nghiệp, thay vì đặt vé máy bay rời đi như bao người khác.

Mười lăm năm trước, khi Haiti chỉ còn là đống đổ nát và một cái tên gắn liền với thảm họa, không ai dám chắc một liên doanh viễn thông ở đó có thể tồn tại quá vài năm. Nhưng người Natcom đã ở lại vượt qua động đất, qua bạo loạn, qua những đêm không điện, không xăng, không cả sự an toàn tối thiểu. Vàđể hôm nay, khi nhắc đến kết nối, đến ví điện tử, đến 5G, đến những đứa trẻ được học bài dưới ánh đèn năng lượng mặt trời, người Haiti nhắc đến một cái tên: Natcom.

Đó không chỉ là câu chuyện về một doanh nghiệp viễn thông thành công nhất trong lịch sử đầu tư ra nước ngoài của Viettel. Đó là câu chuyện về một lời hứa được giữ trọn vẹn suốt 15 năm, ở một nơi mà giữ một lời hứa chưa bao giờ là điều dễ dàng.