Niềm tự hào đặt nhầm chỗ

Tôi bước vào hành trình phụ trách toàn bộ Giải pháp nghiệp vụ cho nền tảng Viettel Data Mining Platform (DMP) triển khai cho các cơ quan Trung ương và địa phương với một niềm tự hào rất lớn. Ngày ấy, tôi luôn tự tin rằng mình và đồng đội đang sở hữu một "vũ khí" công nghệ cực kỳ tối tân: khả năng xử lý những tập dữ liệu khổng lồ, những mô hình thuật toán chuyên sâu để vẽ nên những hệ thống giám sát và điều hành hoàn hảo. Tôi mặc định rằng, công nghệ càng cao siêu, tính năng càng đa dạng thì giá trị mang lại cho khách hàng sẽ càng lớn.

Thế nhưng, thực tế khi bước chân vào các Bộ ngành đã dội cho tôi những "gáo nước lạnh" đầu tiên.

Tôi nhớ mãi giai đoạn đồng hành cùng các cán bộ trong việc xây dựng Hệ thống báo cáo trực tuyến của Bộ Khoa học và Công nghệ (KH&CN), hay khi đưa Hệ thống theo dõi nghị quyết, chỉ thị, kết luận của Văn phòng Trung ương Đảng (VPTWĐ) vào vận hành. Đó đều là những hệ thống quốc gia triển khai trên diện rộng toàn quốc, đòi hỏi dòng chảy dữ liệu phải đảm bảo tính chính xác và bảo mật tuyệt đối.

Nhưng đằng sau vẻ bề thế của hệ thống là một thực tế khiến tôi thắt lòng. Nhìn các cán bộ chuyên trách phải lúng túng bấm chuyển đổi qua lại giữa hàng chục màn hình giao diện phân mảnh – từ phân hệ Report sang Datastudio chỉ để xem một Dashboard giám sát điều hành. Đôi khi, chỉ để chuẩn bị một biểu đồ động phục vụ cuộc họp đột xuất của lãnh đạo vào sáng hôm sau, cả đội ngũ kỹ thuật của chúng tôi phải tốn hàng giờ đồng hồ để cấu hình nghiệp vụ và kéo thả lại từ đầu. Còn người dùng cuối thì hoàn toàn bất lực, họ không thể linh hoạt điều chỉnh được đầu ra mong muốn mỗi khi dữ liệu đầu vào biến động.

Hệ thống rõ ràng rất thông minh, nhưng tại sao người dùng cuối lại vất vả đến thế? Đêm muộn trở về sau những buổi làm việc, tôi cứ ôm lấy một nỗi trăn trở: Liệu chúng tôi có đang vô tình biến công nghệ thành một áp lực mới, một "mê cung" cồng kềnh đối với các cán bộ công chức không chuyên về kỹ thuật?

Bước ngoặt từ một lời "nói thẳng"

Bước ngoặt thay đổi hoàn toàn tư duy của tôi diễn ra trong một buổi làm việc muộn tại Cục Chuyển đổi số và Cơ yếu của VPTWĐ. Kịch bản cũ lại lặp lại, khi tôi say sưa trình diễn các tính năng phân tích chuyên sâu đầy kiêu hãnh của hệ thống, vị lãnh đạo lật giở một cuốn sổ tay, cười nhẹ rồi nhìn thẳng vào tôi bảo:

"Hệ thống của các bạn rất ổn. Nhưng các cán bộ chuyên môn làm báo cáo tổng hợp nói rằng nguồn số liệu đầu vào từ thực tế thay đổi liên tục, do đó không thể fix cứng các biểu đồ, bảng biểu đầu ra được. Tôi cũng không thể bắt các đồng chí cán bộ ở đây phải đi học một khóa lập trình để tự vẽ lại biểu đồ mỗi khi cần thay đổi chỉ tiêu báo cáo. Tôi cần nó phải đơn giản, tập trung và hiểu được tôi muốn gì ngay lập tức."

Lời chia sẻ chân thành nhưng thẳng thắn ấy chạm mạnh vào lòng tự ái nghề nghiệp của tôi. Nó làm tôi lập tức nhớ đến gương mặt mệt mỏi của một người cán bộ tại Bộ KH&CN trước đó mà mình từng vô tâm lướt qua. Khi ấy, tôi chưa sẵn sàng thay đổi vì nghĩ đó là lỗi của người dùng chưa thành thạo công nghệ. Nhưng đến khoảnh khắc này, tôi thực sự bị "thức tỉnh".

Tôi nhận ra mình đã mắc một sai lầm kinh điển: Mải miết phô diễn cái mình có chứ chưa thực sự thấu hiểu và bao dung cho những khó khăn của khách hàng. Với khối cơ quan hành chính công, áp lực thời gian và độ chính xác tính bằng phút. Sáng tạo thực sự không nằm ở quy mô của những thuật toán vĩ mô, mà nằm ở việc biết "gọt giũa" sự cồng kềnh của công nghệ để trả lại sự tiện lợi, tinh gọn nhất cho người dùng.

Hành trình thử nghiệm: Khi dữ liệu học cách "lắng nghe"

Trở về sau buổi tối muộn ấy, tôi tập hợp đội ngũ lại. Chúng tôi quyết định dũng cảm đập bỏ những tư duy lối mòn cũ kỹ để bắt đầu một cuộc đại cải tổ mang tên: Tinh giản và Tập trung. Từ những trăn trở thực tế, tôi cùng đồng đội đã dần đề xuất và dấn thân vào 3 sáng kiến, ý tưởng:

Sáng kiến thứ nhất - Triển khai DMP 2.0 (Hệ sinh thái quản trị dữ liệu tập trung): Chúng tôi tiến hành một cuộc "phẳng hóa" toàn diện về mặt kiến trúc và trải nghiệm. Từ thực tế phân mảnh ở Hệ thống báo cáo trực tuyến của Bộ KH&CN, chúng tôi gom tất cả các giải pháp quản trị dữ liệu riêng lẻ, tích hợp trên một nền tảng duy nhất, một giao diện tập trung duy nhất. Khách hàng chỉ cần đăng nhập một lần là thấy ngay bức tranh toàn cảnh: từ khâu nhập báo cáo đầu vào, tích hợp xử lý dữ liệu cho đến trực quan hóa và phân tích dữ liệu đầu ra.
Sáng kiến thứ hai - Tự động tạo Dashboard, Chart từ văn bản (Text-to-Chart): Áp dụng đồng bộ cho mọi dự án của DMP. Chúng tôi đặt ra bài toán: Làm sao để một người không chuyên về công nghệ vẫn tự tạo được biểu đồ theo ý muốn? Câu trả lời là ứng dụng AI để hệ thống tự hiểu ngôn ngữ tự nhiên. Không cần kéo thả, không cần cấu hình phức tạp, chỉ cần ra lệnh bằng văn bản.

Sáng kiến thứ ba - AI tự động xây dựng báo cáo tổng hợp kết quả thực hiện 10 Nghị quyết chiến lược của Trung ương: Đây chính là bài toán khiến cả đội trăn trở nhất. Khó vì đây là yêu cầu từ các lãnh đạo cấp cao, việc tiếp cận làm rõ bài toán nghiệp vụ vô cùng thách thức khi nội dung các nghị quyết mang tầm vĩ mô và ngôn ngữ hành chính chính trị rất đặc thù. Làm sao để AI có thể tự bóc tách, tổng hợp dữ liệu từ toàn quốc báo cáo về cho Văn phòng Trung ương Đảng một cách mượt mà và chính xác?

Giai đoạn thử nghiệm là chuỗi ngày cân não. Áp dụng vào Hệ thống theo dõi nghị quyết của VPTWĐ, có những báo cáo, biểu đồ vẽ ra sai lệch hoàn toàn chỉ vì AI không hiểu đúng bản chất ngữ cảnh của văn bản hành chính công. Có những đêm cả đội ngồi cãi nhau nảy lửa chỉ vì một nút bấm nên đặt ở góc nào để người dùng thuận tay nhất.

Chúng tôi liên tục gửi các bản demo cho các cán bộ ở Trung ương và địa phương dùng thử, kiên nhẫn ghi nhận từng lời chê, từng sự lúng túng của họ để mang về sửa. Động lực lúc đó không còn là để hoàn thành tiến độ dự án, mà là một niềm tin cháy bỏng: Làm sao để trải nghiệm mỗi ngày của khách hàng phải tốt hơn ngày hôm qua.

Quả ngọt từ sự giản dị

Sự kiên trì bước qua những thất bại thử nghiệm đã mang lại quả ngọt khi phiên bản nâng cấp được chính thức áp dụng. Tôi sẽ không bao giờ quên cảm giác xúc động trong hai lần trực tiếp báo cáo Lãnh đạo VPTWĐ. Chỉ với những câu lệnh bằng ngôn ngữ tự nhiên vô cùng đơn giản: "Tạo báo cáo 1 năm Nghị quyết 66", "Điều chỉnh biểu đồ thể chế từ cột sang đường" hay "Tổng hợp báo cáo theo đề cương cho trước", ngay lập tức, màn hình tự động tính toán, phân tích và vẽ nên một báo cáo đầu ra cùng Dashboard trực quan, sinh động trong chưa đầy 3 phút để phục vụ cuộc họp.

Khoảnh khắc nhìn thấy nụ cười và cái gật đầu hài lòng của Lãnh đạo, tôi biết chúng tôi đã thực sự chạm đến thành công.

Tiết thời gian: Thời gian để một cán bộ không chuyên lập một báo cáo thống kê chuyên sâu giảm từ vài ngày xuống còn vài phút.
Làm chủ dữ liệu: Nền tảng tập trung đã giúp các cơ quan, đơn vị không còn e ngại dữ liệu lớn. Họ có thể tự do trò chuyện, đọc hiểu nó dễ dàng để đưa ra những quyết sách kịp thời.
Tối ưu nguồn lực nội bộ: Sáng kiến này đã cắt giảm đến 70% các yêu cầu chỉnh sửa, hỗ trợ kỹ thuật thủ công từ phía khách hàng, giúp đội ngũ kỹ sư của chúng tôi có thêm thời gian để nghiên cứu những bài toán công nghệ chuyên sâu hơn.

Khép lại một chặng đường dài đầy thử thách, bài học lớn nhất tôi rút ra được cho bản thân không nằm ở các thông số kỹ thuật vĩ đại, mà nằm ở một triết lý sâu sắc mà ngôi nhà chung Viettel đã dạy cho tôi:

“Đủ khiêm tốn để lắng nghe khách hàng, đủ dũng cảm để thay đổi lối mòn và đủ kiên trì để tối ưu giải pháp. Sáng tạo đôi khi không cần phải là một phát minh chấn động địa cầu, mà đơn giản là việc dám bỏ đi những bản vẽ phức tạp, hào nhoáng để đổi lấy một giải pháp thực tiễn hơn, mang lại giá trị thật hơn cho người sử dụng.”

Sáng tạo không ở đâu xa xôi, nó nằm ngay trong từng cải tiến nhỏ nhất, trong sự dũng cảm bước ra khỏi vùng an toàn để thử nghiệm, và trong niềm hạnh phúc bình dị khi thấy công việc mỗi ngày của khách hàng trở nên thuận tiện hơn, nhẹ nhàng hơn.