Thiết kế hạ tầng để sử dụng năng lượng hiệu quả hơn

Kết luận số 75-KL/TW ngày 28/7/2026 Ban Chấp hành Trung ương Đảng khoá XIV về bảo vệ môi trường và chủ động ứng phó với biến đổi khí hậu trong thời kỳ mới đặt bảo vệ môi trường vào vị trí trung tâm trong các quyết định phát triển; thúc đẩy kinh tế xanh, kinh tế tuần hoàn, kinh tế các-bon thấp và sử dụng năng lượng tiết kiệm, hiệu quả. Kết luận cũng yêu cầu kiểm soát phát thải trong toàn bộ vòng đời dự án, sản phẩm và tăng khả năng thích ứng trước biến đổi khí hậu.

Với Viettel, yêu cầu này đi thẳng vào bài toán kỹ thuật. Mạng 5G, trung tâm dữ liệu và hạ tầng phục vụ AI càng mở rộng thì nhu cầu năng lượng càng lớn. Vì vậy, tiêu chí “xanh” không thể chỉ xuất hiện ở khâu vận hành sau cùng, mà phải được đưa vào lựa chọn công nghệ, thiết kế hệ thống và phương án đầu tư ngay từ đầu.

Báo cáo Phát triển bền vững 2025 của Viettel chỉ ra sản lượng điện mặt trời do Tập đoàn tự sản xuất đạt 50.404 MWh, tăng 24,8% so với năm trước. Đây là chỉ dấu về việc tăng sử dụng năng lượng tái tạo. Cùng năm, lượng điện lưới tiêu thụ tại Việt Nam giảm 3% dù hạ tầng 5G tiếp tục mở rộng; tuy nhiên, chỉ số này không nên được hiểu là toàn bộ hiệu quả năng lượng của hệ thống.

Hiệu quả sử dụng năng lượng cần được nhìn thêm bằng các chỉ tiêu kỹ thuật. Tại Trung tâm Dữ liệu Hòa Lạc 2, Viettel áp dụng một loạt các giải pháp kỹ thuật như điều hòa chiller đệm từ, điều hòa in-row và thiết kế cách ly hành lang nóng… đưa chỉ số hiệu quả sử dụng năng lượng (PUE) xuống khoảng 1,4 giúp tiết kiệm năng lượng hơn 10% so với trước đây. Đây là minh chứng rõ ràng cho thấy hiệu quả năng lượng được tạo ra từ quyết định thiết kế và công nghệ, không chỉ từ việc thay đổi nguồn điện.

Kinh tế tuần hoàn từ thiết bị viễn thông

Một phần khác của phát triển bền vững nằm ở vòng đời thiết bị. Với quy mô mạng viễn thông lớn, modem, bộ phát Wi-Fi, đầu thu và thiết bị mạng sau khi khách hàng ngừng sử dụng có thể trở thành lượng rác thải điện tử đáng kể nếu không được thu hồi, sửa chữa hoặc xử lý đúng cách.

Báo cáo Phát triển bền vững 2025 của Viettel chỉ ra tỷ lệ thiết bị đầu cuối mà Tập đoàn thu hồi từ khách hàng đạt 53,67%; các thiết bị đủ điều kiện được sửa chữa, tái sử dụng hoặc đưa vào quy trình xử lý có kiểm soát. Tuy nhiên thu hồi, không đồng nghĩa toàn bộ thiết bị đều được tái sử dụng; hiệu quả kinh tế tuần hoàn còn phụ thuộc vào kết quả phân loại và xử lý sau thu hồi.

Đó là cách tư duy kinh tế tuần hoàn đi vào hoạt động viễn thông: nhìn thiết bị theo cả vòng đời thay vì chỉ tính từ lúc mua đến khi hết thời hạn sử dụng.

Vòng đời ấy còn được quyết định từ khâu thiết kế và lựa chọn công nghệ chứ không chỉ thu hồi. Thiết bị có cấu trúc thuận tiện cho bảo trì, cho phép thay riêng từng bộ phận hoặc cập nhật phần mềm từ xa sẽ dễ kéo dài thời gian sử dụng hơn so với một sản phẩm phải thay cả hệ thống khi chỉ một thành phần gặp lỗi.

Vì vậy, tác động môi trường không chỉ được xử lý ở khâu thu hồi cuối cùng; nó đã được định hình từ cách sản phẩm được thiết kế, đầu tư và vận hành.

Hạ tầng số phải đủ sức chống chịu trước thiên tai

Kết luận 75 đặt giảm phát thải song song với yêu cầu chủ động thích ứng với biến đổi khí hậu, nâng năng lực dự báo, cảnh báo và sức chống chịu của hạ tầng trước bão, lũ và thời tiết cực đoan.

Với Viettel, đây là bài toán vận hành rất cụ thể bởi mạng lưới phải duy trì thông tin liên lạc ngay cả khi điện lưới, giao thông và hạ tầng dân sinh cùng bị ảnh hưởng.

Bão Yagi tháng 9/2024 là một phép thử lớn đối với sức chống chịu của mạng lưới. Viettel đã huy động gần 8.000 người thuộc khoảng 500 đội kỹ thuật từ 63 tỉnh, thành tham gia ứng cứu tại 15 địa phương bị ảnh hưởng. Tập đoàn cũng sử dụng các phương án dự phòng như chuyển vùng di động giữa các nhà mạng ở một số khu vực, thiết lập liên lạc khẩn cấp và duy trì 500 điểm sạc điện thoại tại nơi mất điện lưới. Những giải pháp đó lập tức phát huy hiệu quả, góp phần ứng cứu kịp thời và khắc phục hậu quả sau bão, giúp cuộc sống người dân sớm ổn định.

Lực lượng kỹ thuật Viettel khẩn trương khắc phục sự cố đường truyền sau bão Yagi, góp phần nhanh chóng khôi phục thông tin liên lạc tại các địa phương bị ảnh hưởng.

Trong thiên tai, một trạm phát sóng hay tuyến truyền dẫn còn là hạ tầng phục vụ cứu hộ, điều hành và liên lạc của người dân. Khôi phục đúng điểm, đúng thứ tự ưu tiên có thể ảnh hưởng trực tiếp đến khả năng phối hợp của cả khu vực. Sức chống chịu phải được đưa vào từ quy hoạch, thiết kế mạng đến cách tổ chức ứng cứu theo hướng chủ động phòng, chống trước rồi mới khắc phục.

Thích ứng với biến đổi khí hậu vì thế không phải một phần việc tách riêng của bộ phận môi trường. Nó liên quan trực tiếp đến quy hoạch mạng, nguồn điện dự phòng, bảo vệ các vị trí trọng yếu, chuẩn bị vật tư và phương án tổ chức lực lượng từ trước.

Đối với mỗi CBCNV, bảo vệ môi trường cũng bắt đầu từ những quyết định rất gần công việc: không để thiết bị, điều hòa hay hệ thống chạy không cần thiết; ưu tiên dùng lại vật tư còn đạt chất lượng; phân loại đúng rác thải điện tử; hạn chế in ấn khi tài liệu có thể xử lý số; phát hiện và báo sớm những bất thường về điện, nước, nhiệt độ hoặc vận hành có thể gây lãng phí.

Với người làm kỹ thuật, đầu tư, dự án và vận hành, trách nhiệm còn nằm trong các quyết định chuyên môn: chọn thiết bị có hiệu suất năng lượng tốt hơn, thiết kế dễ bảo trì và kéo dài vòng đời, tính phương án dự phòng cho vị trí trọng yếu, hoặc xây hệ thống có thể tự điều chỉnh theo tải. Một giải pháp như vậy khi áp dụng trên toàn mạng lưới có thể tạo hiệu quả lớn hơn nhiều so với những hành động tiết kiệm riêng lẻ.

Khi tiêu chí năng lượng, vòng đời thiết bị và sức chống chịu được đưa vào ngay từ thiết kế, đầu tư và vận hành, phát triển bền vững trở thành một phần của chất lượng hạ tầng chứ không phải yêu cầu bổ sung sau cùng.

Kết luận 75 đặt bảo vệ môi trường và chủ động thích ứng với biến đổi khí hậu vào chính quá trình phát triển. Ánh xạ vào Viettel, tinh thần đó là mở rộng hạ tầng nhưng đồng thời phải dùng năng lượng hiệu quả hơn, quản trị thiết bị theo vòng đời và xây mạng lưới có khả năng duy trì kết nối trước các tình huống cực đoan.

Từ một thiết kế trung tâm dữ liệu, một lựa chọn thiết bị đến phương án dự phòng cho trạm mạng, mỗi quyết định chuyên môn đều có thể tạo ra tác động môi trường và sức chống chịu lâu dài. Khi những tiêu chí này trở thành cách làm chung, Viettel vừa nâng hiệu quả vận hành, vừa đóng góp thiết thực vào mục tiêu chuyển đổi xanh và phát triển bền vững của đất nước.