Trong tập podcast “Khi con đi mãi chưa đến đích” (Viettel Vibes), chị Hoàng Thị Phương – Chuyên viên Ban Thương hiệu và Truyền thông Tập đoàn – chia sẻ hành trình đồng hành cùng con trong học tập, với nhiều áp lực và trăn trở.

Với con lớn, gia đình đặt mục tiêu từ sớm nhưng khi con không đạt nguyện vọng, chị nhận ra mục tiêu có thể chưa phù hợp. Lên cấp 3, con muốn thi khối tự nhiên, song nhà trường cho rằng khối xã hội sẽ khả thi hơn với năng lực hiện tại. Sự phân vân và việc liên tục điều chỉnh hướng đi khiến chị có cảm giác hai mẹ con “đi mãi chưa tới đích”, trong khi nhìn sang các gia đình khác lại có vẻ thuận lợi hơn. Dù vẫn đặt mục tiêu, chị thấy con dần thiếu hứng thú.

Với con thứ hai, chị dành nhiều thời gian kèm học, ôn luyện và thi cử để hỗ trợ tối đa. Nhưng khi kết quả không như kỳ vọng, con trở nên buồn bã, thu mình và chọn chia sẻ với cô giáo thay vì mẹ. Chị tiếp tục tìm cách đồng hành, nhưng nhận ra con ngày càng mất động lực, thậm chí không muốn nhắc đến học hành hay thành tích.

3570622034198607567

Câu chuyện của chị Phương cũng là nỗi lòng của nhiều bậc cha mẹ: ai cũng mong con đạt kết quả tốt trong môi trường ngày càng cạnh tranh, nơi thành tích thường được đặt lên hàng đầu. Khi con vấp ngã, cha mẹ không chỉ lo cho con mà còn tự trách mình, hoang mang và nghi ngờ lựa chọn của chính mình. Như chị Phương chia sẻ: “Việc đồng hành cùng con thực sự không hề dễ dàng.”

Theo chuyên gia Kim Chi, lo lắng và kỳ vọng của cha mẹ là điều bình thường, thậm chí cần thiết. Kỳ vọng là “tín hiệu” cho thấy con được tin tưởng và đầu tư; nếu ở mức phù hợp, đó là lực đẩy giúp con vượt qua sức ì và nỗ lực vươn lên. Một phân tích tổng hợp của GS John Hattie (Đại học Melbourne), dựa trên hơn 800 nghiên cứu giáo dục, cũng cho thấy kỳ vọng của cha mẹ là một trong những yếu tố tác động mạnh đến thành tích học tập của trẻ.

Nhưng khi kỳ vọng vượt quá khả năng hoặc lệch với đặc điểm của con, lực đẩy dễ biến thành gánh nặng: tạo áp lực, căng thẳng, làm rạn nứt kết nối cha mẹ và con, thậm chí để lại tổn thương tâm lý kéo dài.

Vì vậy, đồng hành cùng con không chỉ là đặt ra mục tiêu, mà là học cách đi cùng để mục tiêu không trở thành áp lực; để mỗi bước đi là trưởng thành; và để cả cha mẹ lẫn con có thể chạm đích lành mạnh, bền vững.

Đồng hành cùng con: Điều gì là quan trọng nhất?

Trong hành trình đồng hành cùng con, bước đầu tiên và cũng là quan trọng nhất mà cha mẹ cần giải quyết, thực ra không phải là con, mà là tâm trí của chính mình.

Vì sao lại nói như vậy? Bởi khi lòng cha mẹ còn rối như “mớ tơ vò”, thì dù có cố kìm nén lời la mắng, hay cố nói ra những câu thật nhẹ nhàng, chúng ta vẫn rất khó che giấu được sự thất vọng trong ánh mắt và cảm xúc của mình. Giống như câu chuyện của chị Phương, dù chị luôn động viên con: “Không sao đâu con”, “Mẹ sẽ hỗ trợ con thi lại”, chị không hề trách mắng nhưng con vẫn cảm thấy sợ và có khoảng cách với mẹ.

Theo chuyên gia Kim Chi, điều đó là bởi vì đôi khi cha mẹ nghĩ rằng mình không tạo áp lực, lời nói nghe rất nhẹ nhàng, nhưng con trẻ lại nhạy cảm như một chiếc ăng-ten, con không chỉ nghe những gì mẹ nói, mà còn “đọc” được năng lượng mà mẹ đang tỏa ra. Đó có thể là một tiếng thở dài vô thức khi mẹ nhìn vào bài điểm kém, một ánh mắt thoáng buồn, hay nét thất vọng chưa kịp giấu đi trên gương mặt, hay câu “Không sao đâu” được nói kèm một nụ cười gượng gạo, trong khi bên trong mẹ đang rối bời,... Các tín hiệu không lời đó hay còn gọi là non-verbal cues, chiếm tới 93% tác động trong giao tiếp.

Con nhìn thấy hết, và con hiểu rất rõ: “Mẹ đang buồn lắm. Mẹ chỉ đang cố gồng lên thôi.” Chính những tín hiệu lo âu vô thức ấy, dù không hề có chủ ý, lại vô tình đẩy con ra xa.

4327611550097280081

Khi nói đến điều này, chuyên gia Kim Chi giải thích rằng điều cốt lõi ở đây không nằm ở việc ta an ủi con bằng lời lẽ thế nào, hay có lo lắng thì phải lo che giấu cảm xúc cho kỹ, mà nằm ở tâm thế “tĩnh” của cha mẹ. Khi cha mẹ thật sự tĩnh, sẽ có được sự an nhiên từ bên trong. Lúc ấy, ánh mắt và nụ cười dành cho con trở nên nhẹ nhàng một cách tự nhiên, mang lại cho con cảm giác an toàn. Khi con cảm nhận được sự “tĩnh” ấy, con sẽ tin. Con sẽ dám quay lại, dám chạy vào lòng mẹ, bởi con biết lúc này mẹ chính là điểm tựa vững chắc thật sự.

Vì vậy, điều quan trọng nhất trong hành trình đồng hành cùng con là trước khi tự hỏi: “Tôi sẽ đồng hành cùng con như thế nào?”, có lẽ mỗi cha mẹ cần dừng lại và hỏi mình một câu quan trọng hơn: Làm sao để tôi có thể "tĩnh" được, khi đi cùng con?

Kỹ năng giúp cha mẹ luôn an yên khi đồng hành cùng con

Trong câu chuyện của chị Phương, có thể thấy chị đang đứng giữa một “ma trận thông tin”: nhìn sang “nhà người ta” thì sốt ruột, ngoái lại quá khứ thì sợ, người này nói thế này, người kia khuyên thế khác. Mỗi điều đều có lý, nhưng dồn lại cùng lúc khiến chị nhiễu loạn, không biết nên tin vào đâu, nên đi hướng nào. Và khi cha mẹ còn rối, thật khó để mang lại cho con cảm giác bình an.

Theo chuyên gia Kim Chi, muốn bớt lo, cha mẹ không cần nghĩ nhiều hơn mà cần nghĩ rõ hơn: phân loại đúng vai trò của từng yếu tố đang tác động tới quyết định.

Thứ nhất – yếu tố chính: nguyện vọng của con.
Điều đáng ghi nhận là con chị Phương biết mình muốn gì. Đây là động lực nội tại – “động cơ” bền bỉ hơn nhiều so với thưởng–phạt hay kỳ vọng từ bên ngoài.

Thứ hai – yếu tố tham khảo: dữ liệu quá khứ và lời khuyên của cô hiệu trưởng.
Điểm số hay kết quả cũ chỉ cho biết con đang ở đâu tại một thời điểm, không đại diện cho tương lai. Trượt một lần không có nghĩa là trượt mãi. Lời cô hiệu trưởng cũng là góp ý chuyên môn để gia đình hiểu: nếu theo khối tự nhiên, con sẽ phải nỗ lực nhiều hơn. Đó không phải phán quyết, mà là dữ liệu để chuẩn bị.

Thứ ba – yếu tố cần loại trừ: so sánh với “nhà người ta”.
Mỗi đứa trẻ là một hạt giống khác nhau; hơn nữa, cha mẹ không có đủ thông tin về hành trình của người khác. So sánh chỉ tạo áp lực vô nghĩa và làm tâm trí thêm rối. Vì vậy, hãy gạch bỏ yếu tố này.

Khi sắp xếp lại như vậy, mọi thứ sẽ sáng hơn: con có mong muốn rõ ràng, nhưng năng lực hiện tại chưa đủ. Điều cần tập trung không phải là lo lắng mơ hồ, mà là một câu hỏi cụ thể: mình sẽ cùng con bù đắp phần năng lực còn thiếu như thế nào?

Vì thế, mỗi khi đứng giữa nhiều luồng thông tin và cảm thấy bối rối, hãy tự hỏi:

Đâu là yếu tố chính?
Đâu là yếu tố tham khảo?
Đâu là yếu tố cần loại trừ?

Chỉ cần phân loại được, tâm trí sẽ nhẹ hơn, rõ hơn; sự nhiễu giảm xuống, và cha mẹ sẽ tĩnh lại. Khi cha mẹ đủ bình tĩnh và rõ ràng, chúng ta mới có thể bàn tiếp chuyện đặt mục tiêu ra sao, và nếu con chưa đạt thì đồng hành thế nào để con vẫn tiến lên mà mối quan hệ không bị tổn thương.

Những phân tích cụ thể của chuyên gia Kim Chi có trong tập podcast “Khi con đi mãi chưa đến đích” thuộc chuyên mục Viettel Vibes. Mời các bậc cha mẹ cùng lắng nghe – như một lời đồng cảm dành cho những người luôn tận tâm và trăn trở tìm cách đi cùng con đúng hướng.

Những gợi ý để cha mẹ Viettel yên tâm đồng hành cùng con

07:48 - 08.01.2026

Bài viết cùng chuyên mục

Bài viết cùng chuyên mục