Tôi từng nhiều lần tự hỏi sáng tạo thật sự nằm ở đâu. Có một thời gian dài, tôi nghĩ sáng tạo phải gắn với những công việc có màu sắc nghệ thuật, hình ảnh, thiết kế, ý tưởng mới mẻ và khác biệt. Chính vì vậy, sau hơn 5 năm làm việc trong lĩnh vực kinh doanh, marketing và truyền thông, nơi tôi thường xuyên đối diện với những con số, hợp đồng, kế hoạch sự kiện, các chương trình trình diễn và triển lãm, tôi từng nghĩ mình cần tìm đến một môi trường gần hơn với đam mê hội họa của bản thân.

Cơ hội đến khi tôi được chuyển công tác về Phòng Thiết kế, nơi mà khi ấy tôi vẫn nghĩ là một trong những không gian sáng tạo rõ nét nhất. Nhưng kỳ lạ thay, sau thêm 5 năm làm việc trong môi trường mà mình từng xem là đích đến của sự sáng tạo, tôi lại nhận ra một điều rất thú vị: ở Viettel, sáng tạo không chỉ dành cho người làm thiết kế hay nghệ thuật.

Ở Viettel, cứ đi làm là sáng tạo. Bởi mỗi ngày đi làm không chỉ là hoàn thành những việc được giao, mà còn là đối diện với những nhiệm vụ mới, khó, chưa có sẵn lời giải. Khi đó, quá trình tìm tòi, nghiên cứu, tối ưu cách làm để hoàn thành nhiệm vụ đã là một hành trình sáng tạo.

Nhận thức ấy đến với tôi không phải từ một bài học lý thuyết, mà từ một dự án rất cụ thể mà tôi và các đồng nghiệp đã cùng nhau trải qua: mô hình Người lính tương lai 4.0 được trình diễn tại Triển lãm Quốc phòng quốc tế Việt Nam 2024.

Ý tưởng về concept Người lính tương lai 4.0 thực ra đã bắt đầu nhen nhóm từ năm 2022. Thời điểm đó, tôi cùng các anh chị em thiết kế lên ý tưởng, phác thảo và giới thiệu một mô hình người lính 4.0 tại khu vực trình diễn ở Khu công nghệ cao Hòa Lạc. Mọi thứ vẫn chủ yếu dừng lại ở mức ý tưởng tổng thể, mang tính hình dung, trình diễn và truyền cảm hứng về một hướng phát triển mới.

*Hình ảnh ý tưởng mô hình Người lính 4.0 phiên bản đầu do Nhóm Thiết kế thực hiện năm 2022.*

Đến năm 2024, câu chuyện không còn dừng ở mức hình dung và trình diễn nữa. Nhiệm vụ được Bộ Quốc phòng giao đặt ra yêu cầu cụ thể hơn, thực tế hơn và cũng khó hơn rất nhiều: nghiên cứu, đề xuất lộ trình công nghệ để phát triển các trang bị công nghệ cao cho người lính. Trong hình dung mới đó, người lính không chỉ là một đơn vị chiến đấu độc lập, mà trở thành một thành phần trong hệ thống chỉ huy hợp nhất, có thể tham gia chiến đấu, trinh sát, thu thập thông tin và chỉ thị hỏa lực, qua đó góp phần tối ưu hóa năng lực tác chiến trên chiến trường hiện đại. Vì vậy, concept Mô hình Người lính 4.0 cũng cần có sự cập nhật để bám sát với yêu cầu sản phẩm thực tế đó.

Ở giai đoạn đầu, đội ngũ của chúng tôi tham khảo rất nhiều mô hình người lính tương lai trên thế giới. Những hình ảnh về các trang bị hiện đại, các bộ khí tài tối tân, các giải pháp hỗ trợ tác chiến công nghệ cao đã gợi mở cho nhóm không ít ý tưởng. Tôi vẫn nhớ rất rõ một đề xuất từng khiến cả nhóm rất hào hứng: triển khai bộ khung xương trợ lực. Đây là sản phẩm có tính đột phá, đã được Bộ Quốc phòng của nhiều quốc gia tiên tiến nghiên cứu và thử nghiệm. Khi ấy, nhóm thiết kế mang trong mình sự tự tin khá lớn. Chúng tôi tin rằng nếu đưa ý tưởng về công nghệ này vào concept thì mô hình Người lính sẽ có bước tiến đáng kể, vừa hiện đại, vừa thể hiện rõ tinh thần công nghệ cao.

*Một trong những hình ảnh tham khảo concept trên thế giới được nhóm Thiết kế nghiên cứu. Nguồn: Internet.*

Thế nhưng, thực tế luôn có cách lên tiếng rất riêng. Khi chúng tôi mang bản thiết kế đi báo cáo, trao đổi với các cán bộ, chiến sĩ và những người có kinh nghiệm trực tiếp trong huấn luyện, sử dụng trang bị, nhóm bắt đầu nhận ra mình đã tư duy chưa đúng hướng.

Đặc thù của người lính Việt Nam không chỉ là mang vác hay chiến đấu trong điều kiện tiêu chuẩn. Đó còn là khả năng luồn sâu, cơ động, bám trụ, vượt qua địa hình rừng núi, hiểm trở và thay đổi liên tục. Trong các buổi thảo luận, khảo sát tại đơn vị, chúng tôi nhận được không ít ý kiến băn khoăn, thậm chí không đồng tình. Ý tưởng giúp người lính giảm sức mang vác là một ý tưởng tốt, nhưng nếu một bộ khung xương trợ lực quá cồng kềnh, nó có thể lập tức trở thành gánh nặng mới trên vai họ. Điều người lính thật sự cần không phải lúc nào cũng là thứ tối tân nhất, mà là thứ phù hợp nhất: gọn nhẹ, linh hoạt và không cản trở từng động tác chiến đấu.

Gọn nhẹ và Linh hoạt: hai yêu cầu ấy đã thử thách đội ngũ thiết kế và kỹ thuật của chúng tôi trong nhiều tháng trời. Không biết bao nhiêu phương án đã được đưa ra, chỉnh sửa rồi lại tiếp tục thay đổi. Các kỹ sư nghiên cứu công nghệ lõi cùng đội ngũ thiết kế kiểu dáng liên tục trao đổi để tìm cách dung hòa giữa công nghệ, công năng và trải nghiệm sử dụng thực tế. Và rồi, bước ngoặt lớn nhất của nhiệm vụ xuất hiện khi chúng tôi quyết định dừng cách sáng tạo quen thuộc của mình lại. Chúng tôi không tiếp tục mải miết đi tìm cảm hứng từ những mô hình đẹp mắt trên thế giới, mà quay trở về với người dùng thật sự của sản phẩm: người lính Việt Nam.

*Hình ảnh nhân sự phòng Kiểu dáng và Đồ hoạ - VHT trực tiếp đi trải nghiệm buổi huấn luyện của người lính.*

Đội ngũ thực hiện đã liên hệ và xin được trực tiếp tham gia các buổi huấn luyện tại Trường Sĩ quan Lục quân 1. Ở đó, chúng tôi không chỉ đứng quan sát từ bên ngoài, mà được các thầy giáo cho nhập vai thành học viên, cùng tham gia các bài huấn luyện trinh sát trong môi trường rừng núi. Chúng tôi cũng xỏ giày, khoác ba lô, tham gia quan sát những bài huấn luyện về di chuyển qua địa hình phức tạp. Phải đến lúc này, chúng tôi mới thật sự hiểu người dùng của mình đang trải qua điều gì. Lúc đó, khái niệm trang bị công nghệ cao không còn là việc đưa thật nhiều công nghệ hiện đại lên người lính, mà là lựa chọn đúng công nghệ để họ thao tác nhanh hơn, ít tốn sức hơn và an toàn hơn trong từng tình huống.

Sau những buổi huấn luyện ấy, cách nhìn của cả nhóm thay đổi rõ rệt. Chúng tôi hiểu rằng trang bị công nghệ cao cho người lính không nhất thiết phải bắt đầu bằng những công nghệ đột phá hay những thiết kế gây ấn tượng mạnh. Điều quan trọng hơn là công nghệ đó có đúng đích hay không, có hỗ trợ người lính thực hiện nhiệm vụ hiệu quả hơn hay không. Từ nhận thức ấy, nhóm đã dũng cảm gạt bỏ hoàn toàn ý tưởng khung xương trợ lực ban đầu, dù đó từng là phương án khiến chúng tôi rất kỳ vọng. Thay vào đó, chúng tôi tập trung tối ưu những trang bị thiết thực hơn như máy thông tin, kính ngắm ảnh nhiệt, bộ chuyển đổi dữ liệu và các thành phần hỗ trợ kết nối.

Công việc lúc này không còn chỉ là tạo ra một hình ảnh hiện đại cho mô hình. Chúng tôi đi vào từng chi tiết rất nhỏ: vị trí đặt thiết bị trên áo chiến thuật, cách bố trí dây cáp, điểm kết nối, trọng lượng từng thành phần, khả năng thao tác khi người lính nằm bắn, trườn lết, vung tay ném lựu đạn hoặc di chuyển trong không gian hẹp. Mỗi chi tiết đều được cân nhắc với một câu hỏi rất thực tế: nó có giúp người lính thuận tiện hơn không, hay đang vô tình tạo thêm vướng víu? Câu hỏi ấy giúp chúng tôi tỉnh táo hơn trong từng lựa chọn, bởi một chi tiết đẹp trên bản thiết kế có thể trở nên bất hợp lý khi đặt vào thao trường.

*Mô hình Người lính công nghệ cao 4.0 - Thành quả vượt kỳ vọng của Phòng Kiểu dáng và Đồ hoạ nhờ tinh thần Đánh thức sáng tạo.*

Kết quả, tại Triển lãm Quốc phòng quốc tế Việt Nam 2024, đội ngũ thực hiện đã ra mắt Mô hình thể hiện concept Hệ thống trang bị công nghệ cao cho người lính và nhận được nhiều đánh giá tích cực. Hình ảnh Concept Người lính công nghệ cao 4.0 cùng các sản phẩm khác tại gian hàng Viettel đã xuất hiện trên hơn 200 bài báo truyền thông, gây tiếng vang trên các nền tảng mạng xã hội, đạt trên 4.500 bài viết tích cực và 38.000 bình luận tích cực, tin tưởng vào sứ mệnh của Viettel. Với tôi, điều đáng tự hào không chỉ nằm ở việc sản phẩm được ghi nhận, mà còn ở hành trình cả nhóm đã đi qua: từ một ý tưởng nhiều cảm hứng, qua những lần va chạm với thực tế, đến lúc dám bỏ đi phương án ban đầu để tìm một lời giải phù hợp hơn.

Nhìn lại chặng đường ấy, tôi nhận ra sáng tạo đôi khi không bắt đầu bằng một ý tưởng lớn, mà bắt đầu từ việc biết lắng nghe. Lắng nghe người sử dụng, lắng nghe phản biện, lắng nghe cả những nghi ngờ ban đầu để nhìn lại cách nghĩ của mình. Sáng tạo cũng là khi dám thừa nhận một bản vẽ đẹp chưa chắc đã là một giải pháp đúng; dám bỏ đi điều mình từng rất tâm đắc để theo đuổi một phương án thực dụng hơn, hiệu quả hơn và mang lại giá trị thật hơn.

*Tôi tự hào khi được đồng hành cùng các đồng nghiệp phòng Kiểu dáng và Đồ hoạ - TCT VHT trong chặng đường Sáng tạo tại Viettel*

Bài học ấy không chỉ giúp tôi tháo gỡ khó khăn trong công việc, mà còn theo tôi về cả cuộc sống hằng ngày. Khi đồng hành và hướng dẫn hai con nhỏ ở nhà đối diện với những vấn đề mới, tôi cũng học cách không vội đưa ra lời giải có sẵn. Tôi muốn các con hiểu rằng có những lúc chúng ta cần quan sát kỹ hơn, thử một cách làm khác, chấp nhận sai và điều chỉnh. Đó cũng là một tinh thần sáng tạo rất đời thường, nhưng có ý nghĩa bền bỉ.

Tôi thật sự cảm ơn Ban tổ chức cuộc thi “Đánh thức sáng tạo” đã tạo ra một cơ hội để tôi được nhìn lại và chia sẻ câu chuyện này. Làm việc tại Viettel đã cho tôi một cách hiểu mới về sáng tạo: đó không phải là đặc quyền của một vị trí, một phòng ban hay một lĩnh vực nhất định. Sáng tạo có thể bắt đầu từ bất kỳ công việc nào, miễn là chúng ta dám nhận ra vấn đề, dám thay đổi cách tiếp cận, kiên trì thử nghiệm và tạo ra giá trị tích cực cho công việc, đồng nghiệp, khách hàng và đơn vị.

Từ ngôi nhà chung Viettel, tôi đã học được một tư duy có thể mang về cả ngôi nhà nhỏ của mình. Đó là khi đứng trước một vấn đề mới, điều quan trọng không phải là chứng minh mình đã đúng ngay từ đầu, mà là đủ khiêm tốn để lắng nghe, đủ dũng cảm để thay đổi và đủ kiên trì để tìm ra cách làm tốt hơn. Với tôi, đó chính là một trong những bài học quý giá nhất mà Viettel đã trao tặng trong hành trình hơn 10 năm gắn bó.

Viettel Family phát động cuộc thi “Đánh thức sáng tạo” từ nay đến 30/06/2026 dành cho toàn thể CBNV Viettel trên toàn cầu. Cuộc thi là dịp để mỗi người Viettel chia sẻ những kỷ niệm, câu chuyện có thật về khoảnh khắc đã khiến bản thân thay đổi tư duy, bật ra suy nghĩ mới, làm khác đi và tìm cách giải quyết mới hiệu quả hơn.
Đó có thể là một câu nói, một câu hỏi, một cuốn sách, một cuộc trò chuyện, một bộ phim hay bất kỳ một tình huống, chi tiết nào đó…
Khuyến khích CBNV minh họa bằng video clip, tranh, âm nhạc, infographic hoặc các hình thức sáng tạo khác, CBNV có thể ứng dụng AI và các công cụ số. Mỗi CBNV được gửi nhiều bài dự thi về Ban Tổ chức qua địa chỉ email: viettelfamily@viettel.com.vn hoặc đăng tải trực tiếp bài dự thi trên website Viettel Family TẠI ĐÂY