Ngày 15/9/2026, Viettel chính thức dừng phát sóng 2G trên toàn quốc theo lộ trình của Bộ Khoa học và Công nghệ, khép lại hơn hai thập kỷ của một công nghệ từng làm thay đổi cách người Việt Nam kết nối với nhau. Toàn bộ khách hàng được chuyển sang hạ tầng 4G/5G, với vùng phủ 4G đạt 99,7% dân số. Nhưng nếu chỉ nhìn đây là câu chuyện “tắt một mạng di động cũ để dùng mạng nhanh hơn”, có lẽ chưa đủ.

Từ một cuộc gọi đến cả thế giới trong chiếc điện thoại

Năm 2004, khi Viettel khai trương mạng di động với đầu số 098, điện thoại di động vẫn còn là thứ xa xỉ với nhiều người Việt. Bốn năm sau, Viettel đã đạt 20 triệu thuê bao. Trên nền 2G, những trạm phát sóng được dựng tới biên giới, vùng núi cao, hải đảo, nhà giàn - những nơi việc đưa một cuộc gọi đến được với người dân đã là một bước tiến lớn. 2G khi đó đã hoàn thành một sứ mệnh có ý nghĩa lịch sử: phổ cập liên lạc thoại tới toàn dân.

Thế nhưng, nhu cầu của xã hội đã thay đổi. Một chiếc điện thoại ngày nay không chỉ để nghe và gọi.

Tắt sóng 2G là cơ hội để nhiều người sử dụng di động tiếp cận thông tin qua Internet.

Với một thiết bị 4G giá chỉ vài trăm nghìn đồng, người dùng có thể bước vào Internet: gọi video để nhìn thấy khuôn mặt con cháu thay vì chỉ nghe tiếng; ra chợ quét mã QR để thanh toán mà không cần chuẩn bị tiền lẻ; tự cài VNeID, làm thủ tục hành chính trên điện thoại; tìm kiếm thông tin, học trực tuyến hay tiếp cận những dịch vụ số mà trước đây họ có thể chưa từng sử dụng.

Với một hộ kinh doanh nhỏ, chiếc điện thoại còn có thể trở thành công cụ bán hàng, quản lý hoạt động và kết nối khách hàng. Với một người lớn tuổi, nó có thể đơn giản là cách để nhìn thấy con cháu mỗi ngày. Khoảng cách giữa một chiếc điện thoại “chỉ để nghe gọi” và một chiếc điện thoại kết nối Internet vì thế không chỉ là khoảng cách về công nghệ. Đó là khoảng cách về khả năng tham gia vào đời sống số.

Lãnh đạo của Cục Viễn thông, từng nhận định khi nói về chủ trương này: “Tắt sóng 2G là cơ hội để nhiều người sử dụng di động tiếp cận thông tin qua Internet”, qua đó học tập kỹ năng số và hình thành xã hội số, kinh tế số. Đây có lẽ là cách nhìn quan trọng nhất về ý nghĩa của việc tắt 2G: đây không chỉ là chuyển đổi công nghệ của một nhà mạng, mà là chuyển đổi khả năng tiếp cận thế giới số của người dân.

8,6 triệu cuộc chuyển đổi trong hơn tám tháng

Để có khoảnh khắc “tắt sóng” ngày 15/9/2026, phía sau là một quá trình chuyển đổi quy mô lớn. Cuối năm 2025, Viettel còn 9,3 triệu thuê bao cần chuyển lên thoại 4G/5G. Đến ngày 15/9/2026, con số này chỉ còn khoảng 750.000, tức gần 8,6 triệu thuê bao đã được đưa lên công nghệ mới chỉ trong hơn tám tháng. Đến thời điểm tắt 2G, 99% khách hàng Viettel đã sử dụng đầy đủ cả thoại và dữ liệu trên mạng 4G/5G.

Với người đã có điện thoại 4G nhưng chưa biết máy có hỗ trợ thoại 4G hay không, có công cụ tra cứu và hướng dẫn bật tính năng. Với người vẫn sử dụng điện thoại chưa hỗ trợ thoại 4G, có giải pháp chuyển tiếp để duy trì liên lạc. Người muốn lên smartphone được hỗ trợ đổi máy cũ, mua thiết bị 4G/5G với giá ưu đãi. Tại địa phương, nhân viên Viettel phối hợp với chính quyền tuyên truyền qua hệ thống loa truyền thanh và đến tận nhà hỗ trợ những trường hợp cần hướng dẫn trực tiếp.

Cách làm này cho thấy một nguyên tắc quan trọng của chuyển đổi số: không thể chỉ nâng cấp công nghệ, mà phải nâng cấp cả khả năng sử dụng công nghệ của con người.

Từ “có sóng” đến “có cơ hội”

Điểm đáng chú ý nhất của quá trình chuyển đổi là hạ tầng mới phải đủ rộng để không tạo ra một khoảng trống kết nối.

Viettel cho biết vùng phủ 4G hiện đạt 99,7% dân số, vượt vùng phủ 2G trước đây. Hạ tầng 5G cũng tiếp tục được mở rộng, với mục tiêu khoảng 50.000 vị trí trạm và phủ 97% dân số trong năm 2026. Điều này đặc biệt có ý nghĩa với những người ở nông thôn, miền núi, vùng sâu, vùng xa - nơi một kết nối Internet ổn định có thể mở ra những dịch vụ mà trước đây họ phải di chuyển hàng chục, thậm chí hàng trăm km để tiếp cận.

Khi chiếc điện thoại được kết nối, một người dân ở xa trung tâm có thể tiếp cận dịch vụ hành chính trực tuyến, học trực tuyến, các nền tảng thanh toán số hay những dịch vụ chăm sóc sức khỏe từ xa. Một hộ kinh doanh nhỏ có thể tiếp cận khách hàng và công cụ quản lý trên môi trường số. Theo nghĩa đó, hạ tầng viễn thông đang dần trở thành một dạng hạ tầng cơ bản của đời sống hiện đại.

Ông Đoàn Quang Hoan, Phó Chủ tịch Hội Vô tuyến điện tử Việt Nam phân tích, khi tắt sóng 2G: người dân loại bỏ dịch vụ chất lượng thấp để chuyển sang công nghệ mới; doanh nghiệp giảm được chi phí khai thác; còn Nhà nước có thể giải phóng tài nguyên băng tần của công nghệ cũ để sử dụng hiệu quả hơn cho các công nghệ mới và điều này cũng thúc đẩy quá trình chuyển đổi số quốc gia.

Viettel đang đưa quá trình chuyển đổi này đi thêm một bước bằng việc gắn kết hạ tầng với các dịch vụ mà người dân có thể sử dụng ngay: Tammi cho kết nối và cuộc sống số, Tendoo cho hộ kinh doanh, TV360 cho giải trí cùng các gói data dung lượng lớn. Khi đó, ý nghĩa của một chiếc SIM 4G hay một chiếc smartphone không còn nằm ở việc nó “bắt được sóng” gì. Giá trị lớn hơn nằm ở những gì người dân có thể làm được sau khi có kết nối.

2G từng giúp phổ cập quyền được liên lạc, còn 4G và 5G đang mở rộng quyền được tham gia vào xã hội số. Và khi hạ tầng số được phủ tới 99,7% dân số, câu chuyện tiếp theo của Việt Nam không còn chỉ là làm sao để người dân có kết nối, mà là làm sao để mỗi người dân biết sử dụng kết nối ấy để học tập, làm việc, kinh doanh, tiếp cận dịch vụ và nâng cao chất lượng cuộc sống.