Không quá dài, vì làn sóng AI có vẻ mới "quét" qua chúng ta khoảng 3-4 năm, nhưng hẳn là nhiều người đã đủ để hình thành thói quen gõ prompt vào các tool AI, nhận về một bản thảo hoàn chỉnh, "mượt ơi là mượt" trong vòng chưa đầy một phút, rồi ngồi nhìn màn hình không biết làm gì tiếp theo. Đó, với tôi, mới là câu hỏi thú vị nhất mà AI đặt ra cho đời sống sáng tạo của con người, không phải "AI có sáng tạo không?", mà là "Điều gì xảy ra với con người khi hành trình sáng tạo đang được rút ngắn và các phiên bản sáng tạo được sản xuất đại trà hơn?"

resize_detail_content_image_20260506-hoi-nghi-nganh-thtt-31-3.jpg

Chúng ta hay nghĩ sáng tạo là cái thứ hiện ra ở cuối, bức tranh, bản nhạc, cuốn sách, slogan đắt giá. AI làm được hết những thứ đó, và đôi khi làm tốt đến mức đáng nể. Nhưng có một thứ AI không sở hữu được, đó là trải nghiệm quá trình, sự trăn trở, sự kiên nhẫn, khả năng chịu đựng sự mơ hồ, độ nhạy cảm của các giác quan trước bài toán của đời sống, hạnh phúc khám phá…

Thiền tông có một thứ gọi là công án, những câu hỏi (cố tình) vô nghĩa mà người học phải đối diện với nó, có khi nhiều tháng, có khi nhiều năm, cho đến khi có một sự "vỡ ra" bên trong mà không giải thích được bằng lời. Kiểu như: "Tiếng vỗ của một bàn tay là gì?". AI, rất tiếc, nếu nó không "chê" người hỏi là ngớ ngẩn thì cũng sẽ giải thích hoàn toàn luyên thuyên.

Hay chuyện Michelangelo nằm ngửa trên giàn giáo bốn năm để vẽ trần nhà nguyện Sistine được coi là một giai thoại vĩ đại về sự kiên nhẫn. Người ta hỏi: ông học được gì trong bốn năm đó, sao không lựa chọn cách khác? Câu trả lời nằm ở chỗ ông muốn dùng chính cơ thể mình trải nghiệm ánh sáng buổi sáng, rồi buổi chiều, xúc chạm độ ẩm thay đổi theo màu sắc, những luồng không khi lăn trên da…mà không thể ủy quyền cho máy móc hay người khác. Rất nhiều, những thứ chỉ lộ ra khi bạn ở đó đủ lâu, đủ chật vật, đủ thất bại với từng mảng màu. Không có bản tóm tắt kỹ thuật nào dạy được điều đó để giúp ông…sáng tạo.

Một nghiên cứu được công bố trên Nature Scientific Reports năm 2025, qua hai thí nghiệm kiểm soát về viết thơ, phát hiện ra rằng người tham gia sáng tạo nhất khi họ tự viết một mình, chứ không phải khi nhận bản thơ từ AI rồi chỉnh sửa lại. Nói cách khác, để được hưởng lợi từ AI trong sáng tạo, người dùng phải giữ vai trò người cùng sáng tác (co-creator), không phải người biên tập (editor).

703776708_122185677860912079_1715996588156887456_n-1

Nghịch lý duyên dáng nhất của thời đại này nằm ở đây: AI giỏi nhất ở đúng những thứ con người ghét nhất: sự chờ đợi, việc phải lặp lại các tác vụ nhàm chán, tổng hợp chuỗi thông tin nhạt nhẽo… Còn những thứ AI không làm được như: xúc cảm không chắc chắn, cảm giác thua cuộc, mang theo một ký ức riêng vào quá trình sáng tạo… lại là đặc quyền của con người. Bản thân quá trình đấu tranh để tạo ra cái mới có tính độc đáo vào hiệu quả là một sự vật lộn - phần không thể tách rời khỏi ý nghĩa của sáng tạo. Đó thực sự là tin tốt cho những người đam mê sáng tạo và biết cách sử dụng AI. Nhiều người cho rằng AI sẽ chiếm mất chỗ của con người, nhưng trên thực tế thì nó đúng hơn là đang trở thành đối tác đắc lực của chúng ta, giúp khả năng sáng tạo cất cánh và thích ứng với bối cảnh mới. Sự thật: sáng tạo là điều kiện để tự chủ dù ở phạm vi cá nhân/doanh nghiệp hay quốc gia.

resize_detail_content_image_703471252-122185677902912079-1126199206593161704-n-1.jpg

AI có thể giúp chúng ta vẽ nhanh hơn, viết nhanh hơn, nghĩ nhanh hơn. Nhưng ý nghĩa của sáng tạo có lẽ vẫn nằm ở chỗ con người sẵn sàng ở lại với một ý tưởng, một câu hỏi hay một giấc mơ lâu đến mức nó thay đổi chính họ. Sáng tạo chưa bao giờ là đặc quyền của thiên tài. Đó là lựa chọn bước thêm một bước nữa ra khỏi vùng quen thuộc. Và trong một thế giới mà AI ngày càng mạnh hơn, sự sáng tạo của con người có lẽ lại càng trở nên cần thiết hơn bao giờ hết. Hãy tham gia vào thế giới một cách sáng tạo để tìm kiếm phiên bản hạnh phúc hơn của đơn vị mình.

Từ người sáng tạo đến người đồng sáng tạo

10:11 - 02.06.2026AI tóm lược

Bài viết cùng chuyên mục

Bài viết cùng chuyên mục

10:11 - 02.06.2026